Transakcja trójstronna uproszczona w trzech zdaniach
Transakcja trójstronna uproszczona to sprzedaż tego samego towaru przez trzy firmy z trzech krajów Unii, w której towar jedzie prosto od pierwszej do trzeciej, a podatek rozlicza tylko ostatni nabywca. Firma w środku nie rejestruje się do VAT w kraju przeznaczenia, ale tylko wtedy, gdy w dniu transakcji wszystkie trzy numery VAT UE są ważne i pochodzą z trzech różnych krajów. Ten warunek sprawdzisz w kilka sekund, a jego brak kosztuje rejestrację za granicą i cały podatek od sprzedaży.
W tekstach o transakcjach trójstronnych dominuje opis przepisów. Tu skupiamy się na tym, czego w nich zwykle brakuje: kto sprawdza czyj numer, kiedy, co z tego zapisać i ile kosztuje pomyłka. Przykład dotyczy polskiej firmy, która jest drugim podatnikiem, bo to w Polsce najczęstszy układ: hurtownia albo dystrybutor kupuje towar u producenta z innego kraju i odsprzedaje go klientowi w trzecim kraju, nie dotykając towaru.
Trzy numery VAT UE i kto za który odpowiada
Procedura opiera się na numerach, a nie na umowach czy fakturach. Art. 135 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT i art. 141 dyrektywy 2006/112/WE wymagają, żeby każdy z trzech uczestników był zidentyfikowany do VAT w innym państwie członkowskim, a drugi w kolejności posłużył się tym samym numerem wobec obu stron. Poniższa tabela pokazuje, który numer sprawdza polska firma w środku łańcucha.
| Uczestnik | Jaki numer | Co sprawdzić w dniu transakcji | Typowy błąd |
|---|---|---|---|
| Pierwszy, dostawca (np. producent z Włoch) | Numer kraju wysyłki, np. IT | Ważność numeru i zgodność nazwy z fakturą zakupu | Faktura z włoskim VAT zamiast stawki 0%, bo dostawca nie zna procedury |
| Drugi, polska firma w środku | Numer PL, ten sam wobec obu stron | Czy własny numer jest aktywny dla transakcji wewnątrzwspólnotowych | Podanie dostawcy numeru z kraju wysyłki, jeśli firma ma tam rejestrację |
| Ostatni, nabywca (np. dystrybutor w Niemczech) | Numer kraju przeznaczenia, np. DE | Ważność numeru w dniu dostawy, nazwa i adres z rejestru | Numer nabywcy z innego kraju niż kraj rozładunku, na przykład austriacki przy dostawie do Bawarii |
Najwięcej problemów sprawia trzeci wiersz. Nabywca z dużej grupy kapitałowej często podaje numer spółki matki z innego kraju, a towar rozładowuje w magazynie spółki zależnej. Jeśli numer nie pochodzi z kraju zakończenia transportu, procedura uproszczona odpada. Dlatego przy ostatnim nabywcy liczy się nie tylko status „ważny”, ale też przedrostek kraju zgodny z adresem rozładunku na CMR.
Przykład z liczbami, czyli ile kosztuje jeden nieważny numer
Polska hurtownia części zamiennych do ekspresów do kawy kupuje partię części u producenta z Mediolanu za 80 000 EUR i sprzedaje ją dystrybutorowi w Kolonii za 92 000 EUR. Ciężarówka jedzie z Włoch prosto do Niemiec, polska firma nie widzi towaru. Na fakturze zakupu włoski producent wpisuje numer PL hurtowni i stawkę 0%. Hurtownia wystawia fakturę WE uproszczoną na niemieckiego dystrybutora, a ten rozlicza niemiecki VAT u siebie, z prawem do odliczenia.
Wariant pierwszy: w dniu dostawy wszystkie trzy numery są ważne, hurtownia ma zapis z tego dnia. Polska firma wykazuje transakcję w JPK z oznaczeniami TT_WNT i TT_D, w informacji podsumowującej z oznaczeniem transakcji trójstronnej i na tym kończy rozliczenie. Marża 12 000 EUR zostaje w firmie.
Wariant drugi: numer niemieckiego dystrybutora był w dniu dostawy nieważny, bo spółka zmieniła formę prawną i dostała nowy numer, o którym nikt nie powiedział działowi sprzedaży. Procedura uproszczona nie działa. Polska hurtownia dokonała nabycia wewnątrzwspólnotowego w Niemczech i dostawy krajowej w Niemczech, więc musi zarejestrować się tam do VAT i rozliczyć niemiecki podatek od sprzedaży: 92 000 EUR razy 19% to 17 480 EUR. Jeśli nabywca nie dopłaci tej kwoty, podatek wychodzi z marży 12 000 EUR i przekracza ją o 5 480 EUR. Do tego dochodzą koszty rejestracji i doradcy w Niemczech.
Dla porównania roczny plan Start z codziennym sprawdzaniem 50 numerów kosztuje 1 188 zł netto. Rachunek jest jednostronny, a sprawdzenie numeru nabywcy przed wystawieniem faktury trwa krócej niż wpisanie pozycji na fakturze. O tym, jak udokumentować numer niemieckiego odbiorcy, piszemy na stronie sprawdzenie firmy niemieckiej po numerze USt-IdNr, a o włoskim dostawcy na stronie włoski NIP i partita IVA.
Lista kontrolna przed każdą transakcją trójstronną
Poniższa lista dotyczy polskiej firmy, która jest drugim podatnikiem. Każdy punkt zostawia ślad w dokumentach, bo przy kontroli liczy się to, co możesz pokazać.
- Trzy różne kraje. Kraj wysyłki, kraj przeznaczenia i kraj Twojego numeru VAT muszą być różne. Dostawa z Polski przez polskiego pośrednika to nie jest transakcja trójstronna uproszczona.
- Numer dostawcy ważny i z kraju wysyłki. Sprawdź go przy pierwszym zamówieniu i przy każdej zmianie danych na fakturze.
- Własny numer PL aktywny w rejestrze VAT UE. Polska firma bez rejestracji do transakcji wewnątrzwspólnotowych nie może być drugim podatnikiem.
- Numer nabywcy ważny w dniu dostawy i z kraju rozładunku. Zapisz potwierdzenie z datą i godziną, najlepiej z numerem konsultacji.
- Transport zlecony tak, żeby towar jechał prosto do ostatniego. Przeładunek w polskim magazynie zamienia transakcję w dwie zwykłe dostawy.
- Faktura z adnotacją o procedurze uproszczonej i o tym, że podatek rozlicza nabywca. Bez adnotacji nabywca nie ma podstawy do rozliczenia, a orzecznictwo traktuje ją jako warunek formalny, którego nie da się pominąć.
- JPK i informacja podsumowująca złożone za właściwy okres. Oznaczenia TT_WNT i TT_D w ewidencji oraz dostawa z oznaczeniem transakcji trójstronnej w VAT-UE.
Szersze ujęcie, czyli co jeszcze sprawdzić przy dużej kwocie albo nowym kontrahencie, opisuje poradnik o należytej staranności VAT przy kontrahencie z UE.
Dlaczego jednorazowe sprawdzenie nie wystarcza w transakcjach trójstronnych
Pośrednicy w transakcjach trójstronnych zwykle powtarzają ten sam łańcuch co tydzień albo co miesiąc. Numer sprawdzony przy pierwszym zamówieniu niczego nie mówi o dostawie po pół roku. W tym czasie nabywca mógł zmienić formę prawną, połączyć się z inną spółką albo stracić rejestrację z powodu zaległości. Dostawca mógł zarejestrować się w Polsce i zacząć wystawiać faktury z polskim numerem, co również łamie układ trzech krajów.
Dlatego firmy, które regularnie pośredniczą, wrzucają numery dostawców i odbiorców na listę sprawdzaną codziennie. Monitoring kontrahentów sprawdza całą listę w nocy w rejestrach krajów kontrahentów, zapisuje każde sprawdzenie jako osobne potwierdzenie PDF i wysyła mail, gdy któryś numer zmieni status. Przy kontroli za kilka lat masz dokument z dnia konkretnej dostawy, a nie tylko z dnia założenia kartoteki. Czym taki dokument różni się od zrzutu ekranu, wyjaśniamy na stronie potwierdzenie numeru VAT VIES.
| Sposób | Co zostaje po sprawdzeniu | Ryzyko w transakcji trójstronnej |
|---|---|---|
| Publiczny formularz raz przy pierwszym zamówieniu | Zrzut ekranu z jednego dnia | Brak dowodu na dzień każdej kolejnej dostawy |
| Publiczny formularz przed każdą fakturą | Zrzuty w folderze, jeśli ktoś pamięta | Pominięcie przy urlopie albo pilnym zamówieniu |
| Monitoring z archiwum | Potwierdzenie PDF z każdego dnia dla obu kontrahentów | Alert rano, zanim wyjdzie faktura na nieważny numer |
Najczęstsze kraje w łańcuchach z polskim pośrednikiem
Polska firma w środku łańcucha najczęściej kupuje w Niemczech, Włoszech i Holandii, a sprzedaje do Czech, Słowacji, Rumunii i na Węgry. W każdym z tych krajów numer VAT wygląda inaczej, a część z nich ma pułapki, które kończą się odpowiedzią „nieważny”: rumuńska firma może mieć sam numer CUI bez rejestracji do VAT, czeski DIČ bywa podawany bez przedrostka, a holenderski numer ma końcówkę B01, którą handlowcy obcinają. Formaty i przykłady z cyfrą kontrolną opisujemy na stronach NIP Rumunia, czeski NIP i holenderski NIP, a pełną tabelę prefiksów na stronie NIP europejski.
Jeśli numer nabywcy okazał się nieważny już po wysyłce, kolejność działań opisuje poradnik o nieważnym numerze VAT dla transakcji transgranicznych w obrębie UE. Plany monitoringu i limity numerów porównasz w cenniku.