Przejdź do treści

Poradnik redakcji BiznesmeniEU

Transakcja trójstronna uproszczona i weryfikacja trzech numerów VAT UE

Procedura uproszczona chroni pośrednika przed rejestracją za granicą tylko wtedy, gdy w dniu dostawy trzy numery VAT UE są ważne i pochodzą z trzech krajów. Zobacz, kto sprawdza czyj numer i ile kosztuje pomyłka.

Sprawdź numer VAT UE kontrahenta teraz

Terminal kontenerowy w polskim porcie o poranku

Transakcja trójstronna uproszczona w trzech zdaniach

Transakcja trójstronna uproszczona to sprzedaż tego samego towaru przez trzy firmy z trzech krajów Unii, w której towar jedzie prosto od pierwszej do trzeciej, a podatek rozlicza tylko ostatni nabywca. Firma w środku nie rejestruje się do VAT w kraju przeznaczenia, ale tylko wtedy, gdy w dniu transakcji wszystkie trzy numery VAT UE są ważne i pochodzą z trzech różnych krajów. Ten warunek sprawdzisz w kilka sekund, a jego brak kosztuje rejestrację za granicą i cały podatek od sprzedaży.

W tekstach o transakcjach trójstronnych dominuje opis przepisów. Tu skupiamy się na tym, czego w nich zwykle brakuje: kto sprawdza czyj numer, kiedy, co z tego zapisać i ile kosztuje pomyłka. Przykład dotyczy polskiej firmy, która jest drugim podatnikiem, bo to w Polsce najczęstszy układ: hurtownia albo dystrybutor kupuje towar u producenta z innego kraju i odsprzedaje go klientowi w trzecim kraju, nie dotykając towaru.

Trzy numery VAT UE i kto za który odpowiada

Procedura opiera się na numerach, a nie na umowach czy fakturach. Art. 135 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT i art. 141 dyrektywy 2006/112/WE wymagają, żeby każdy z trzech uczestników był zidentyfikowany do VAT w innym państwie członkowskim, a drugi w kolejności posłużył się tym samym numerem wobec obu stron. Poniższa tabela pokazuje, który numer sprawdza polska firma w środku łańcucha.

UczestnikJaki numerCo sprawdzić w dniu transakcjiTypowy błąd
Pierwszy, dostawca (np. producent z Włoch)Numer kraju wysyłki, np. ITWażność numeru i zgodność nazwy z fakturą zakupuFaktura z włoskim VAT zamiast stawki 0%, bo dostawca nie zna procedury
Drugi, polska firma w środkuNumer PL, ten sam wobec obu stronCzy własny numer jest aktywny dla transakcji wewnątrzwspólnotowychPodanie dostawcy numeru z kraju wysyłki, jeśli firma ma tam rejestrację
Ostatni, nabywca (np. dystrybutor w Niemczech)Numer kraju przeznaczenia, np. DEWażność numeru w dniu dostawy, nazwa i adres z rejestruNumer nabywcy z innego kraju niż kraj rozładunku, na przykład austriacki przy dostawie do Bawarii

Najwięcej problemów sprawia trzeci wiersz. Nabywca z dużej grupy kapitałowej często podaje numer spółki matki z innego kraju, a towar rozładowuje w magazynie spółki zależnej. Jeśli numer nie pochodzi z kraju zakończenia transportu, procedura uproszczona odpada. Dlatego przy ostatnim nabywcy liczy się nie tylko status „ważny”, ale też przedrostek kraju zgodny z adresem rozładunku na CMR.

Przykład z liczbami, czyli ile kosztuje jeden nieważny numer

Polska hurtownia części zamiennych do ekspresów do kawy kupuje partię części u producenta z Mediolanu za 80 000 EUR i sprzedaje ją dystrybutorowi w Kolonii za 92 000 EUR. Ciężarówka jedzie z Włoch prosto do Niemiec, polska firma nie widzi towaru. Na fakturze zakupu włoski producent wpisuje numer PL hurtowni i stawkę 0%. Hurtownia wystawia fakturę WE uproszczoną na niemieckiego dystrybutora, a ten rozlicza niemiecki VAT u siebie, z prawem do odliczenia.

Wariant pierwszy: w dniu dostawy wszystkie trzy numery są ważne, hurtownia ma zapis z tego dnia. Polska firma wykazuje transakcję w JPK z oznaczeniami TT_WNT i TT_D, w informacji podsumowującej z oznaczeniem transakcji trójstronnej i na tym kończy rozliczenie. Marża 12 000 EUR zostaje w firmie.

Wariant drugi: numer niemieckiego dystrybutora był w dniu dostawy nieważny, bo spółka zmieniła formę prawną i dostała nowy numer, o którym nikt nie powiedział działowi sprzedaży. Procedura uproszczona nie działa. Polska hurtownia dokonała nabycia wewnątrzwspólnotowego w Niemczech i dostawy krajowej w Niemczech, więc musi zarejestrować się tam do VAT i rozliczyć niemiecki podatek od sprzedaży: 92 000 EUR razy 19% to 17 480 EUR. Jeśli nabywca nie dopłaci tej kwoty, podatek wychodzi z marży 12 000 EUR i przekracza ją o 5 480 EUR. Do tego dochodzą koszty rejestracji i doradcy w Niemczech.

Dla porównania roczny plan Start z codziennym sprawdzaniem 50 numerów kosztuje 1 188 zł netto. Rachunek jest jednostronny, a sprawdzenie numeru nabywcy przed wystawieniem faktury trwa krócej niż wpisanie pozycji na fakturze. O tym, jak udokumentować numer niemieckiego odbiorcy, piszemy na stronie sprawdzenie firmy niemieckiej po numerze USt-IdNr, a o włoskim dostawcy na stronie włoski NIP i partita IVA.

Lista kontrolna przed każdą transakcją trójstronną

Poniższa lista dotyczy polskiej firmy, która jest drugim podatnikiem. Każdy punkt zostawia ślad w dokumentach, bo przy kontroli liczy się to, co możesz pokazać.

  1. Trzy różne kraje. Kraj wysyłki, kraj przeznaczenia i kraj Twojego numeru VAT muszą być różne. Dostawa z Polski przez polskiego pośrednika to nie jest transakcja trójstronna uproszczona.
  2. Numer dostawcy ważny i z kraju wysyłki. Sprawdź go przy pierwszym zamówieniu i przy każdej zmianie danych na fakturze.
  3. Własny numer PL aktywny w rejestrze VAT UE. Polska firma bez rejestracji do transakcji wewnątrzwspólnotowych nie może być drugim podatnikiem.
  4. Numer nabywcy ważny w dniu dostawy i z kraju rozładunku. Zapisz potwierdzenie z datą i godziną, najlepiej z numerem konsultacji.
  5. Transport zlecony tak, żeby towar jechał prosto do ostatniego. Przeładunek w polskim magazynie zamienia transakcję w dwie zwykłe dostawy.
  6. Faktura z adnotacją o procedurze uproszczonej i o tym, że podatek rozlicza nabywca. Bez adnotacji nabywca nie ma podstawy do rozliczenia, a orzecznictwo traktuje ją jako warunek formalny, którego nie da się pominąć.
  7. JPK i informacja podsumowująca złożone za właściwy okres. Oznaczenia TT_WNT i TT_D w ewidencji oraz dostawa z oznaczeniem transakcji trójstronnej w VAT-UE.

Szersze ujęcie, czyli co jeszcze sprawdzić przy dużej kwocie albo nowym kontrahencie, opisuje poradnik o należytej staranności VAT przy kontrahencie z UE.

Dlaczego jednorazowe sprawdzenie nie wystarcza w transakcjach trójstronnych

Pośrednicy w transakcjach trójstronnych zwykle powtarzają ten sam łańcuch co tydzień albo co miesiąc. Numer sprawdzony przy pierwszym zamówieniu niczego nie mówi o dostawie po pół roku. W tym czasie nabywca mógł zmienić formę prawną, połączyć się z inną spółką albo stracić rejestrację z powodu zaległości. Dostawca mógł zarejestrować się w Polsce i zacząć wystawiać faktury z polskim numerem, co również łamie układ trzech krajów.

Dlatego firmy, które regularnie pośredniczą, wrzucają numery dostawców i odbiorców na listę sprawdzaną codziennie. Monitoring kontrahentów sprawdza całą listę w nocy w rejestrach krajów kontrahentów, zapisuje każde sprawdzenie jako osobne potwierdzenie PDF i wysyła mail, gdy któryś numer zmieni status. Przy kontroli za kilka lat masz dokument z dnia konkretnej dostawy, a nie tylko z dnia założenia kartoteki. Czym taki dokument różni się od zrzutu ekranu, wyjaśniamy na stronie potwierdzenie numeru VAT VIES.

SposóbCo zostaje po sprawdzeniuRyzyko w transakcji trójstronnej
Publiczny formularz raz przy pierwszym zamówieniuZrzut ekranu z jednego dniaBrak dowodu na dzień każdej kolejnej dostawy
Publiczny formularz przed każdą fakturąZrzuty w folderze, jeśli ktoś pamiętaPominięcie przy urlopie albo pilnym zamówieniu
Monitoring z archiwumPotwierdzenie PDF z każdego dnia dla obu kontrahentówAlert rano, zanim wyjdzie faktura na nieważny numer

Najczęstsze kraje w łańcuchach z polskim pośrednikiem

Polska firma w środku łańcucha najczęściej kupuje w Niemczech, Włoszech i Holandii, a sprzedaje do Czech, Słowacji, Rumunii i na Węgry. W każdym z tych krajów numer VAT wygląda inaczej, a część z nich ma pułapki, które kończą się odpowiedzią „nieważny”: rumuńska firma może mieć sam numer CUI bez rejestracji do VAT, czeski DIČ bywa podawany bez przedrostka, a holenderski numer ma końcówkę B01, którą handlowcy obcinają. Formaty i przykłady z cyfrą kontrolną opisujemy na stronach NIP Rumunia, czeski NIP i holenderski NIP, a pełną tabelę prefiksów na stronie NIP europejski.

Jeśli numer nabywcy okazał się nieważny już po wysyłce, kolejność działań opisuje poradnik o nieważnym numerze VAT dla transakcji transgranicznych w obrębie UE. Plany monitoringu i limity numerów porównasz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Kiedy można zastosować procedurę uproszczoną w transakcji trójstronnej?

Gdy trzech podatników zidentyfikowanych do VAT w trzech różnych krajach Unii dostarcza ten sam towar, który jedzie bezpośrednio od pierwszego do ostatniego. Drugi w kolejności używa numeru VAT kraju innego niż kraj wysyłki i przeznaczenia, nie ma siedziby w kraju przeznaczenia i wskazuje ostatniego jako zobowiązanego do rozliczenia podatku.

Jaki numer VAT podaje drugi w kolejności podatnik?

Ten sam numer VAT UE wobec dostawcy i wobec nabywcy, nadany w kraju innym niż kraj rozpoczęcia i zakończenia transportu. Polska firma pośrednicząca podaje więc numer z przedrostkiem PL. Jeśli ma też rejestrację w kraju wysyłki i dostawca wpisze na fakturę tamten numer, procedura uproszczona nie ma zastosowania.

Co musi zawierać faktura w transakcji trójstronnej uproszczonej?

Oprócz zwykłych danych fakturę wystawioną przez drugiego podatnika oznacza się adnotacją „VAT: faktura WE uproszczona na mocy art. 135-138 ustawy o ptu” albo „VAT: invoice EC simplified” i informacją, że podatek rozlicza nabywca. Faktura zawiera numery VAT UE drugiego i ostatniego podatnika.

Co się stanie, gdy numer VAT ostatniego nabywcy jest nieważny?

Procedura uproszczona nie działa, bo nie ma trzeciego podatnika zidentyfikowanego do VAT. Drugi w kolejności podatnik dokonuje wtedy nabycia wewnątrzwspólnotowego w kraju przeznaczenia i dostawy krajowej w tym kraju, więc musi się tam zarejestrować do VAT i rozliczyć podatek według miejscowej stawki.

Jak wykazać transakcję trójstronną w JPK i informacji podsumowującej?

Polski drugi w kolejności podatnik oznacza w ewidencji JPK nabycie kodem TT_WNT, a dostawę kodem TT_D. W informacji podsumowującej VAT-UE wykazuje dostawę z oznaczeniem transakcji trójstronnej i numerem VAT ostatniego nabywcy. Brak tej informacji to częsty powód zakwestionowania procedury przy kontroli.

Źródła

Przepisy i opłaty zmieniają się. Przy decyzji o konkretnej transakcji albo rejestracji spółki sprawdź aktualny tekst przepisu i skonsultuj sprawę z doradcą podatkowym.

Masz numer kontrahenta pod ręką

Zrób sprawdzenie VAT unijnego od razu i zobacz wynik z rejestru kraju nabywcy.

Inne poradniki

Cała lista kontrahentów pod stałą kontrolą

Monitoring numerów VAT UE, archiwum potwierdzeń i eksport. Od 99 zł netto miesięcznie przy płatności rocznej.

Porównaj plany