Sprawdzenie podatnika UE, czyli co potwierdza rejestr VAT UE
Sprawdzenie podatnika UE to zapytanie o numer VAT kontrahenta w rejestrze VAT UE (VIES). Odpowiedź „ważny” znaczy, że kraj kontrahenta uznaje go za podatnika uprawnionego do transakcji wewnątrzwspólnotowych w chwili zapytania. Nie znaczy, że firma jest wypłacalna, ani że faktura będzie prawidłowa, więc o wyniku decyduje typ transakcji.
Poniżej rozpisujemy, co sprawdzić przy sprzedaży towarów, zakupie towarów i usługach, z liczbami z faktur i zapisem, który zostaje na kontrolę.
Co sprawdzasz przy WDT, WNT i usługach dla firm z UE
Rejestr jest ten sam, ale konsekwencje błędu zależą od tego, po której stronie transakcji stoisz. Pośrednik, który kupuje w jednym kraju Unii i sprzedaje do drugiego bez przywozu towaru do Polski, stoi po obu stronach naraz, więc sprawdza dwa numery w dniu dostawy. Ten układ opisujemy w poradniku o transakcji trójstronnej uproszczonej i weryfikacji numerów VAT.
| Transakcja | Kogo sprawdzasz | Czym grozi nieważny numer |
|---|---|---|
| Sprzedaż towarów do UE (WDT, stawka 0%) | Nabywcę | Utrata stawki 0%, polski VAT od całej dostawy |
| Usługa dla firmy z UE (odwrotne obciążenie) | Zleceniodawcę | Zakwestionowanie braku polskiego VAT na fakturze |
| Zakup towarów z UE (WNT) | Dostawcę | Spór o charakter transakcji i podstawę odliczenia |
| Zakup usług z UE (import usług) | Usługodawcę | Błędne rozliczenie, brak dowodu staranności |
Najwięcej kosztuje pierwszy wiersz. Dostawa za 30 000 EUR ze stawką 0% przy nieważnym numerze nabywcy oznacza dopłatę 6 900 EUR VAT po stawce 23%, plus odsetki. Roczny abonament planu Start to 1 188 zł netto przy płatności rocznej, czyli mniej niż jedna dziesiąta tej kwoty przy kursie około 4,3 zł.
Sprawdzenie podatnika UE krok po kroku
- Pobierz pełny numer z przedrostkiem kraju. Przedrostek wskazuje rejestr, w którym szukasz. Numer bez niego sprawdzisz tylko, jeśli znasz kraj kontrahenta.
- Sprawdź numer w dniu transakcji. Status sprzed miesiąca nie dowodzi niczego o dostawie dzisiejszej.
- Porównaj nazwę i adres. Większość krajów zwraca je w odpowiedzi. Gdy odpowiedź ich nie zawiera, nie jest to błąd numeru, ale tym ważniejszy staje się wpis w rejestrze handlowym kraju odbiorcy.
- Zapisz wynik. Zrzut ekranu albo PDF trafia do teczki obok zamówienia, faktury i dokumentu przewozowego.
- Powtórz przy kolejnych dostawach. Stały odbiorca zmienia status w czasie, a rejestr nie powiadomi Cię o tym sam.
Czym różni się sprawdzenie podatnika UE od białej listy
Księgowe znają białą listę podatników VAT i często sprawdzają na niej wszystkich kontrahentów. Wykaz Ministerstwa Finansów obejmuje jednak wyłącznie podatników zarejestrowanych w Polsce. Numer z przedrostkiem DE, CZ czy FR tam nie istnieje, a brak wyniku nie świadczy o niczym. Do firm zagranicznych służy rejestr VAT UE. Dlaczego status „czynny” polskiej firmy nie oznacza rejestracji do VAT UE, wyjaśniamy w poradniku czynny podatnik VAT UE.
| Pytanie | Biała lista | Rejestr VAT UE |
|---|---|---|
| Kogo obejmuje | Podatników zarejestrowanych w Polsce | Podatników z 27 krajów UE i Irlandii Północnej |
| Co potwierdza | Status VAT i rachunek bankowy | Ważność numeru do transakcji z UE |
| Do czego służy | Płatności powyżej 15 000 zł, odliczenie kosztów | Stawka 0% przy WDT, odwrotne obciążenie |
Dokładny opis raportu dla kontrahentów z Unii znajdziesz w poradniku o raporcie z weryfikacji kontrahenta VAT.
Jak wygląda numer podatnika w kilku krajach
Połowa błędów to numery o złej długości albo z przepisanym zapisem krajowym. Poniżej kraje, do których polskie firmy sprzedają najczęściej.
| Kraj | Format po przedrostku | Opis |
|---|---|---|
| Niemcy (DE) | 9 cyfr | sprawdzenie firmy niemieckiej |
| Czechy (CZ) | 8, 9 lub 10 cyfr | czeski NIP |
| Węgry (HU) | 8 cyfr, bez końcówki adószám | węgierski NIP |
| Belgia (BE) | 10 cyfr, pierwsza 0 albo 1 | belgijski NIP |
Pozostałe prefiksy zebraliśmy w tabeli NIP europejski.
Sprawdzenie podatnika UE przy większej liczbie kontrahentów
Przy dziesięciu odbiorcach ręczne sprawdzanie jest do zniesienia (rachunek godzin podajemy w poradniku o sprawdzaniu VAT unijnego). Przy pięćdziesięciu przestaje być robione, zwykle po kilku tygodniach, bo nikt nie pilnuje terminów. Wtedy lepiej wgrać listę z programu do faktur do monitoringu kontrahentów: sprawdzamy ją co noc, zapisujemy każdy wynik jako PDF z datą i godziną, a przy zmianie statusu na nieważny dostajesz mail rano, przed następną fakturą.
| Sposób | Zapis z datą | Powtarzanie | Koszt |
|---|---|---|---|
| Publiczny formularz VIES | Ręcznie, zrzut ekranu | Gdy ktoś pamięta | Bez opłat, czas pracownika |
| Monitoring w BiznesmeniEU | Automatycznie, PDF w archiwum | Co noc, z alertem mailem | Od 99 zł netto miesięcznie |
Plany i limity porównasz w cenniku, a o samym dowodzie piszemy na stronie potwierdzenie numeru VAT VIES. Jeśli prowadzisz sprawdzenia dla wielu klientów, zajrzyj do oferty dla biur rachunkowych.
Czego nie robić
- Nie zakładaj, że numer ważny raz jest ważny zawsze. Status zmienia się, a liczy się dzień transakcji.
- Nie sprawdzaj zagranicznych firm na białej liście. Brak wyniku nic nie znaczy.
- Nie traktuj numeru VAT jako oceny wiarygodności. Przy kredycie kupieckim dodaj rejestr handlowy kraju odbiorcy.
- Nie zostawiaj dowodu w prywatnym folderze pracownika. Zapis ma leżeć w teczce transakcji firmy.