Weryfikacja kontrahenta zagranicznego, czyli co sprawdzić przed pierwszą fakturą
Weryfikacja kontrahenta zagranicznego z kraju UE to cztery kroki: ważny numer VAT UE w dniu dostawy, zgodność nazwy i adresu z zamówieniem, wpis w rejestrze handlowym jego kraju oraz zapis z datą i godziną każdego z tych sprawdzeń. Pierwszy krok decyduje o stawce 0% albo odwrotnym obciążeniu, pozostałe o tym, czy dostaniesz zapłatę i czy obronisz fakturę przy kontroli.
Wiele firm kończy na kroku pierwszym i to wystarcza, dopóki wartość dostawy jest niska. Poniżej opisujemy, jak głęboko iść zależnie od kwoty i terminu płatności, z przykładem liczbowym.
Lista kontrolna przed pierwszą fakturą dla firmy z UE
- Pełny numer z przedrostkiem kraju. Poproś o numer w postaci DE123456789, a nie samo 123456789. Bez przedrostka nie wiadomo, w którym rejestrze szukać.
- Status w rejestrze VAT UE. Sprawdź numer w dniu wystawienia faktury. Status sprzed miesiąca nie ma znaczenia dla dostawy dzisiejszej.
- Nazwa i adres. Rejestr zwraca je dla większości krajów. Porównaj z zamówieniem i fakturą proforma. Rozbieżność to powód, żeby zapytać odbiorcę, a nie żeby wystawić fakturę i poprawiać ją później.
- Rejestr handlowy kraju odbiorcy. Pokazuje formę prawną, siedzibę, datę założenia i osoby uprawnione. Wyszukiwarki rejestrów państw UE zebrano w portalu e-Sprawiedliwość, a numer z faktury najczęściej wystarcza do znalezienia firmy.
- Adres dostawy. Magazyn spedytora w innym kraju niż siedziba odbiorcy wymaga dodatkowego potwierdzenia, że towar trafił do nabywcy.
- Zapis z datą i godziną. Zrzut ekranu albo PDF trafia do teczki dostawy razem z zamówieniem, fakturą i dokumentem przewozowym.
Jak głęboko sprawdzać, zależnie od wartości dostawy
Nie każda dostawa wymaga pełnej procedury. Poniższa tabela pokazuje rozsądny zakres przy trzech typowych sytuacjach. To nasza praktyczna rekomendacja, a nie przepis, więc dopasuj progi do ryzyka w swojej branży. Skąd urząd bierze oczekiwania wobec eksportera i jakie sygnały wymagają więcej niż formalnego sprawdzenia, opisujemy w poradniku o należytej staranności VAT.
| Sytuacja | Minimum | Dodatkowo |
|---|---|---|
| Dostawa do 5 000 EUR, przedpłata | Status numeru, zgodność nazwy, zapis z datą | Nic ponadto |
| Dostawa 5 000 do 50 000 EUR, przedpłata lub krótki termin | Jak wyżej plus rejestr handlowy | Porównanie adresu dostawy z siedzibą |
| Dostawa powyżej 50 000 EUR albo termin 30 dni i więcej | Jak wyżej plus ogłoszenia o niewypłacalności | Ubezpieczenie należności albo częściowa przedpłata |
Przykład z liczbami, kiedy tani błąd kosztuje drogo
Polski producent mebli sprzedaje partię towaru o wartości 40 000 EUR firmie z innego kraju UE. Faktura jest ze stawką 0%. Po kontroli okazuje się, że numer nabywcy był w dniu dostawy nieważny. Organ może zakwestionować stawkę 0% i doliczyć polski VAT. Przy stawce 23% to 9 200 EUR z kwoty 40 000 EUR, czyli ponad cztery razy więcej niż roczny abonament planu Start (99 zł netto miesięcznie to 1 188 zł rocznie przy płatności rocznej). Do tego dochodzą odsetki.
Takie ryzyko dotyczy wszystkich dostaw w ciągu roku, nie jednej. Odbiorca, który 31 stycznia miał ważny numer, mógł wyrejestrować się z VAT w maju, a Ty dalej wystawiasz mu faktury ze stawką 0%. Dlatego przy stałych odbiorcach sprawdza się ich listę regularnie. Konsekwencje nieważnego numeru po wysyłce opisujemy w poradniku o nieważnym numerze VAT UE po wysyłce towaru.
Jak wyglądają numery w kilku krajach, żeby wyłapać błąd w pierwszej minucie
Połowa błędów to numery o złej długości, które widać gołym okiem, jeśli znasz format kraju. Poniżej pięć krajów, do których polskie firmy sprzedają najczęściej.
| Kraj | Przedrostek | Format po przedrostku | Strona z opisem |
|---|---|---|---|
| Niemcy | DE | 9 cyfr | sprawdzenie firmy niemieckiej |
| Czechy | CZ | 8, 9 lub 10 cyfr | czeski NIP |
| Holandia | NL | 9 cyfr, litera B i 2 cyfry | holenderski NIP |
| Belgia | BE | 10 cyfr, pierwsza 0 albo 1 | belgijski NIP |
| Hiszpania | ES | 9 znaków, litery na początku lub końcu | hiszpański NIP |
Numer, który nie pasuje do wzoru, odsyłasz odbiorcy z prośbą o potwierdzenie, zanim cokolwiek wyślesz do rejestru.
Weryfikacja kontrahenta zagranicznego, gdy masz tylko nazwę firmy
Czasem odbiorca pisze z samej strony internetowej i nie podaje numeru. System VIES nie wyszukuje po nazwie, więc zaczynasz od rejestru handlowego jego kraju, a numer VAT bierzesz z wyciągu albo z faktury. Szczegółowy opis jest w poradniku o weryfikacji kontrahenta z UE po nazwie firmy. Nie wystawiaj faktury ze stawką 0% na podstawie numeru znalezionego w internecie bez potwierdzenia od samego odbiorcy.
Weryfikacja kontrahenta zagranicznego przy stałej współpracy
Pierwsze sprawdzenie to dopiero początek. Przy odbiorcach, którym wysyłasz towar co miesiąc, ręczne powtarzanie listy kontrolnej jest kosztem, który po kilku miesiącach przestaje być robiony. Monitoring kontrahentów działa tak: dodajesz numery pojedynczo albo wgrywasz plik CSV lub XLSX z programu do faktur, a my sprawdzamy całą listę co noc w rejestrach krajów kontrahentów. Każde sprawdzenie zapisujemy jako PDF z datą i godziną. Gdy status odbiorcy zmieni się na nieważny, dostajesz mail rano, przed następną fakturą.
| Sposób | Zapis z datą | Powtarzanie | Koszt |
|---|---|---|---|
| Publiczny formularz VIES | Ręcznie, zrzut ekranu | Gdy ktoś pamięta | Bez opłat, czas pracownika |
| Arkusz z datami sprawdzeń | Ręcznie, wpis w komórce | Gdy ktoś pamięta | Bez opłat, czas pracownika |
| Monitoring w BiznesmeniEU | Automatycznie, PDF w archiwum | Co noc, z alertem mailem | Od 99 zł netto miesięcznie |
Plany i limity numerów porównasz w cenniku. Jak wygląda sam dowód, opisuje strona potwierdzenie numeru VAT VIES, a zasady stawki 0% przy WDT poradnik o dokumentach i potwierdzeniu numeru. Przykład kraju z własnym formatem numeru i rejestrem pokazujemy na stronie o belgijskim NIP, a prefiksy wszystkich krajów zebraliśmy w tabeli NIP europejski.
Czego nie robić
- Nie opieraj stawki 0% na numerze z maila bez sprawdzenia. Numer przepisany z podpisu bywa błędny albo cudzy.
- Nie zakładaj, że numer ważny przy pierwszej dostawie jest ważny przy kolejnych. Status zmienia się w czasie.
- Nie traktuj numeru VAT jako oceny wypłacalności. To dwie różne informacje.
- Nie zostawiaj dowodu w czyjejś skrzynce. Zapis sprawdzenia ma leżeć w teczce dostawy, nie w prywatnym folderze pracownika, który odejdzie z firmy.